Neem een regenjas. Aan de buitenkant een laagje waterafstotende polyamide, aan de binnenkant een ademende beschermlaag van plastic. Resultaat: je haren blijven droog en je gaat toch niet overvloedig zweten. Ziedaar hoe de chemie ons dagelijks leven vergemakkelijkt.

Bedrijf = stukje van de puzzel
Maar er is meer. Scheikundigen buigen zich niet alleen over kleine problemen, ook complexe maatschappelijke uitdagingen zoals klimaatverandering, voedselvoorziening of milieuvervuiling dienen ze van antwoord. Verwacht niet dat de oplossingen uit een en hetzelfde brein komen. Elk vanuit hun invalshoek en expertise leggen onderzoekers en bedrijven een stukje van de puzzel.

Investeren in chemie populair
Koepelorganisatie essenscia berekende dat de Belgische chemiebedrijven in 2014 samen drie miljard euro in onderzoek en ontwikkeling investeerden, wat dubbel zoveel is als tien jaar geleden. Dat de sector werk maakt van duurzame oplossingen, blijkt onder meer uit de talrijke inzendingen die essenscia in het kader van zijn Innovation Award telkens ontvangt. In de editie van vorig jaar dongen 25 projecten mee naar de prijs.

 

Zeker is dat je zonder de chemie in veel domeinen veel meer CO₂-uitstoot zou hebben – Raf Dewil

 

Geprezen innovatie
Het was Agfa Graphics, onderdeel van beeldverwerkingsbedrijf Agfa-Gevaert, die met de eer ging lopen. Het bedrijf ontwikkelde een inkt- en druktechnologie om veilig voedselverpakkingen te bedrukken. Terwijl klassieke industriële inkjetinkt niet volhardt en dus door de verpakking heen trekt, blijft de zogenaamde ‘lagemigratie-inkt’ netjes op het oppervlak. Dat maakt ze uiterst geschikt om botervlootjes of plastic flessen te bedrukken.

Geen onbewuste antibiotica meer
Ook met voedselveiligheid bezig, maar op een heel andere manier, is Proviron. Het product, waarmee het bedrijf een nominatie voor de Innovation Award in de wacht sleepte, heet Provifeed Optigut. Het additief op basis van vetzuren beschermt pluimvee tegen allerlei ziektes en verhelpt darmproblemen. Tot nu toe gaven boeren om die reden vaak preventief antibiotica aan de dieren. Dat dat dankzij Proviron vermeden kan worden, kan je gerust revolutionair noemen. Het betekent immers dat mensen niet onnodig antibiotica opnemen, ook al is het indirect en in uiterst kleine hoeveelheden. In tijden waarin regelmatig berichten opduiken over resistente bacteriën kunnen we dat alleen maar toejuichen.

Weg met insecten
En er is nog meer goed nieuws voor de landbouw. Bedrijven en wetenschappers ontwikkelen niet alleen meer sproeistoffen die biodegradeerbaar zijn, ze werken ook aan stoffen die schadelijke insecten van de gewassen weghouden. De insecten die het bloeiproces wel bespoedigen, blijven buiten schot. Het voorbeeld illustreert perfect de rol die de chemie vandaag en in de toekomst moet spelen: processen optimaliseren en grenzen durven te verleggen.

 

Chemiebedrijven doen er vandaag alles aan om maatschappelijk relevante producten te ontwikkelenWim Michiels

 

Fossiel vs. bio-alternatieven
Op vlak van energiegebruik slagen onderzoekers daarin alvast met verve. Zo wordt isolatie alsmaar performanter en brandstoffen alsmaar efficiënter. Dat vertelt Raf Dewil, professor aan het Departement Chemische Ingenieurstechnieken van de KU Leuven en actief rond duurzame procestechnologie. “Fossiele brandstoffen, zoals aardolie, ruimen meer en meer plaats voor duurzame alternatieven uit biomassa, zeg maar planten en afvalstoffen. Dat heeft als voordeel dat je zo goed als CO₂-neutraal kunt werken. Planten nemen immers CO₂ op. Met andere woorden: wat je aan de ene kant verbrandt, recupereer je aan de andere kant. Het directe gevolg is: minder milieuvervuiling.”

Chemie = minder uitstoot
Dewil merkt nog op dat de chemische industrie in Vlaanderen zelf ook al veel inspanningen heeft geleverd om het eigen energieverbruik in te perken. Dat neemt weliswaar niet weg dat de CO₂-uitstoot van de sector hoog blijft. “Maar als je berekent welke energiewinsten de chemie op andere domeinen realiseert, dan is het niet fair de sector daarop af te rekenen. Zeker is dat je zonder de chemie in veel andere domeinen veel meer uitstoot zou hebben.”

Grote vervuiler af
Dat het imago van grote vervuiler niet meer strookt met de realiteit, beaamt ook Wim Michiels, gedelegeerd bestuurder van Proviron. “Dat beeld dateert nog uit de beginperiode van de chemie, toen bedrijven hun afval massaal in de grond, de lucht en de rivieren dumpten. Die tijd ligt gelukkig achter ons. Bedrijven doen er vandaag alles aan om maatschappelijk relevante producten te ontwikkelen.”

Mooie toekomst
De mogelijkheden op dat vlak zijn alvast legio en de uitdagingen niet min. Tegen 2050 groeit de wereldbevolking aan tot 9 miljard. Als de welvaart een even hoge vlucht neemt, dan hebben we nood aan nog veel meer duurzame oplossingen inzake gezondheid en welzijn, mobiliteit, energie, huisvesting en landbouw. Er wacht de chemie dus ongetwijfeld nog een mooie toekomst.